Nelson Abbey

Văn phong và cách dùng từ trong bài hoặc đoạn này không bách khoa. Xin vui lòng giúp biên tập lại. (tháng 9/2026) (Tìm hiểu cách thức và thời điểm xóa thông báo này)

Samantha Smith
Smith vào năm 1983
Sinh	Samantha Reed Smith (1972-06-29)29 tháng 6, 1972 Houlton, Maine [en], Hoa Kỳ
Mất	25 tháng 8, 1985(1985-08-25) (13 tuổi) Auburn, Maine [en], Hoa Kỳ
Nguyên nhân mất	Tai nạn hàng không [en]
Nơi an nghỉ	Tro cốt được an táng tại Nghĩa trang Estabrook, Amity, Maine [en]
Nghề nghiệp	Nhà hoạt động hoà bình Diễn viên nhí
Năm hoạt động	1982–1985
Cha mẹ	Arthur Smith (cha) Jane Goshorn (mẹ)
Biệt danh	Đại sứ trẻ tuổi nhất nước Mỹ Nhà ngoại giao nhỏ tuổi nhất nước Mỹ Bé con nước Mỹ Đại sứ Thiện chí
Chữ ký

Samantha Reed Smith (29 tháng 6 năm 1972 – 25 tháng 8 năm 1985) là nhà hoạt động hoà bình và diễn viên nhí người Mỹ. Sinh sống chủ yếu ở Manchester, Maine [en], em nổi tiếng nhờ các hoạt động phản chiến trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Năm 1982, Smith từng viết một bức thư gửi Tổng bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô Yuri Andropov, khi đó vừa mới được bổ nhiệm. Nhận được thư, Andropov hồi âm và mời Smith đến thăm Liên Xô. Em đã chấp nhận lời mời này.

Với vai trò Đại sứ Thiện chí [en], Smith thu hút sự chú ý mạnh mẽ của truyền thông ở cả Hoa Kỳ và Liên Xô. Em được mọi người biết đến với tư cách "Đại sứ trẻ tuổi nhất nước Mỹ", và từng tham gia các hoạt động kiến tạo hoà bình [en] tại Nhật Bản. Dưới sự hỗ trợ của bố – ông Arthur, một học giả – em đã viết cuốn Chuyến du ngoạn Liên Xô để ghi lại hành trình đến thăm đất nước này. Sau đó, em làm diễn viên nhí, đảm nhận vai trò MC trong chương trình đặc biệt cho trẻ em về Cuộc Bầu cử tổng thống Hoa Kỳ năm 1984 trên sóng Disney Channel. Em cũng từng thủ vai phụ trong phim truyền hình dài tập Phố Lime [en]. Ngày 25 tháng 8 năm 1985, Smith có mặt trên Chuyến bay 1808 của Bar Harbor Airlines [en]. Máy bay gặp nạn và rơi ngay trước đường băng trong lúc hạ cánh xuống Sân bay vùng Auburn-Lewiston [en]. Samantha Smith qua đời khi chỉ mới 13 tuổi.

Tháng 11 năm 1982, khi Yuri Andropov kế nhiệm Leonid Brezhnev trên cương vị lãnh đạo Liên Xô, báo chí phương Tây liên tục đăng tải các bài viết cùng hình ảnh của ông. Phần lớn nội dung đều hoài nghi và tiêu cực, định hướng rằng đây sẽ là mối đe doạ mới đối với sự ổn định của thế giới phương Tây. Andropov từng là Đại sứ Liên Xô tại Hungary thời cách mạng năm 1956, đồng thời giữ chức Chủ tịch KGB [en] từ năm 1967 đến năm 1982. Trong suốt nhiệm kỳ ở KGB, ông bị phương Tây nhìn nhận là người trấn áp Mùa xuân Praha và thẳng tay đàn áp những người bất đồng chính kiến, mà tiêu biểu là Andrei Sakharov và Aleksandr Solzhenitsyn. Ông bắt đầu nhiệm kỳ Tổng bí thư bằng việc tăng cường quyền lực cho KGB và tiếp tục kiểm soát những người bất đồng chính kiến. Theo Vasili Mitrokhin [en], Andropov nhìn nhận việc "đấu tranh vì nhân quyền" là một phần âm mưu đế quốc trên diện rộng nhằm huỷ hoại nền móng nhà nước Soviet.

Căng thẳng quốc tế khi đó cũng gia tăng khi cả Mỹ và Liên Xô đều đang nỗ lực phát triển các loại vũ khí [en] có khả năng phóng từ vệ tinh trên quỹ đạo. Chính phủ hai nước đều có chương trình nghiên cứu và phát triển sâu rộng công nghệ này. Dẫu vậy, hai siêu cường này đều phải đối mặt với áp lực giải thể dự án. Tại Hoa Kỳ, Tổng thống Ronald Reagan phải chịu sức ép từ nhóm vận động hành lang gồm các nhà khoa học và chuyên gia vũ khí. Còn ở Liên Xô, Chính phủ cũng ra tuyên bố nêu rõ: "Ngăn chặn quân sự hoá không gian vũ trụ là một trong những nhiệm vụ cấp bách nhất mà nhân loại phải đối mặt."

Vào thời điểm đó, các cuộc biểu tình [en] qui mô lớn nhằm phản đối vũ khí hạt nhân đã nổ ra khắp Châu Âu và Bắc Mỹ. Giữa lúc ấy, ngày 20 tháng 11 năm 1983, đài ABC công chiếu bộ phim chính kịch giả tưởng đề tài hậu chiến tranh hạt nhân [en] The Day After [en]. Đây là một trong những sự kiện truyền thông được công chúng mong đợi nhất thập kỷ.

Khi này, cả Mỹ và Liên Xô đều đã từ bỏ chiến lược hoà hoãn. Để đáp trả việc Liên Xô triển khai tên lửa RSD-10, NATO cũng triển khai tên lửa Pershing II [en] và hệ thống tên lửa hành trình khắp châu Âu. Chiến tranh Liên Xô–Afghanistan cũng đã bước sang năm thứ 3. Ngày 22 tháng 11 năm 1982, tạp chí Time xuất bản một số báo với hình Yuri Andropov trên trang bìa. Khi nhìn thấy tờ báo, cô bé Samantha Smith đã ngây thơ hỏi mẹ: "Nếu mọi người đều run sợ ông ấy, sao không ai viết thư hỏi xem liệu ông ta có muốn chiến tranh không?" Mẹ em đáp: "Thế sao con không thử?"

Samantha Smith sinh ngày 29 tháng 6 năm 1972, ở Houlton [en], một thị trấn nhỏ thuộc tiểu bang Maine, vùng Đông Bắc, gần biên giới Canada–Hoa Kỳ, là con ông Arthur Smith và bà Jane Goshorn. Em là con một trong gia đình. Khi mới lên 5, Samantha đã viết thư gửi Nữ hoàng Elizabeth II để bày tỏ sự ngưỡng mộ đối với nền quân chủ Anh nhân dịp kỉ niệm 25 năm trị vì [en]. Sau khi học xong lớp 2, mùa xuân năm 1980, gia đình Smith chuyển đến định cư tại Manchester, Maine [en]. Tại đây, em theo học Trường Tiểu học Manchester. Cha em từng là giảng viên tại Trường Cao đẳng Ricker [en] ở Houlton trước khi chuyển sang dạy văn và viết lách tại Đại học Maine ở Augusta [en]. Mẹ em làm nhân viên công tác xã hội tại Bộ Dịch vụ Nhân sinh tiểu bang Maine.

Tháng 11 năm 1982, khi Smith mới 10 tuổi, em viết thư gửi lãnh đạo Liên Xô Yuri Andropov, tìm hiểu xem tại sao quan hệ giữa Hoa Kỳ và Liên Xô lại căng thẳng đến vậy:

Kính gửi Ngài Andropov, Cháu tên là Samantha Smith. Cháu 10 tuổi. Chúc mừng cương vị mới của bác. Cháu luôn lo lắng về việc Nga và Mỹ bước vào cuộc chiến hạt nhân. Bác có định để chiến sự xảy ra không? Nếu không, xin bác nói cháu biết bác đang làm gì để ngăn chặn cuộc chiến này. Câu hỏi này bác không cần trả lời đâu, nhưng cháu sẽ rất vui nếu bác trả lời. Sao bác lại muốn chinh phục cả thế giới, hay chí ít là đất nước của cháu? Đấng Sáng Thế tạo ra thế giới để chúng ta chia sẻ và săn sóc lẫn nhau, không phải để chiến đấu giành giật hay để một nhóm người sở hữu tất cả. Xin bác hãy làm theo những gì Người muốn và để tất cả mọi người được hạnh phúc.

— Samantha Smith, Thư gửi Yuri Andropov

Bức thư của em được đăng trên tờ Sự thật, tờ báo do chính phủ Liên Xô quản lý. Smith vui mừng khi biết điều này, nhưng em vẫn chưa nhận được thư phản hồi. Vậy nên, em tiếp tục gửi thư đến Đại sứ Liên Xô ở Hoa Kỳ Anatoly Dobrynin, hỏi xem liệu Andropov có nhã ý trả lời không. Ngày 26 tháng 4 năm 1983, Smith nhận được thư hồi âm từ Andropov:

Samantha thân mến,

Bác đã nhận được thư cháu, cũng như nhiều bức thư khác từ đất nước cháu và từ các quốc gia khác trên khắp thế giới gửi cho bác gần đây.

Đọc thư cháu, bác thấy có vẻ như cháu là người can đảm và trung thực, tựa như nhân vật Becky [en], người bạn của Tom Sawyer [en] trong tiểu thuyết nổi tiếng của nhà văn Mark Twain, đồng hương của cháu. Cuốn sách này rất nổi tiếng, và được tất cả những cô bé, cậu bé ở đất nước các bác yêu thích.

Cháu viết rằng bản thân lo lắng về việc liệu có xảy ra chiến tranh hạt nhân giữa hai nước chúng ta không. Và cháu hỏi liệu các bác có đang làm gì để chiến tranh không bùng nổ.

Câu hỏi của cháu là câu hỏi quan trọng nhất mà bất kỳ con người có suy nghĩ nào cũng có thể đặt ra. Bác sẽ trả lời cháu nghiêm túc và thành thật.

Đúng vậy Samantha ạ, mọi người Liên Xô đang cố gắng làm mọi thứ để không có chiến tranh trên Trái Đất. Đó là điều tất cả mọi người dân Soviet đều mong muốn. Đó cũng là điều lãnh tụ lập quốc vĩ đại đất nước các bác, Vladimir Lenin, từng răn dạy.

Nhân dân Soviet hiểu rất rõ chiến tranh khủng khiếp thế nào. Bốn mươi hai năm trước, Đức Quốc xã, kẻ thèm khát bá quyền làm chủ thế giới, đã tấn công đất nước các bác, thiêu rụi và phá huỷ hàng nghìn thành phố, làng mạc, giết hại hàng triệu đàn ông, phụ nữ và trẻ em Soviet [en].

Trong cuộc chiến đó, cuộc chiến kết thúc với chiến thắng của các bác, các bác đã liên minh với Hoa Kỳ: cùng nhau, chúng ta đã chiến đấu để giải phóng các dân tộc khỏi ách xâm lược của phát xít. Bác hi vọng cháu được biết điều này khi học môn lịch sử ở trường. Và ngày nay, các bác rất muốn được sống trong hoà bình, được giao thương và hợp tác với tất cả các nước láng giềng trên Trái Đất này — bất kể xa hay gần. Và chắc chắn với cả đất nước vĩ đại Hợp chúng quốc Hoa Kỳ nữa.

Cả Mỹ và đất nước các bác đều có vũ khí hạt nhân – những thứ vũ khí ghê gớm có thể huỷ diệt hàng triệu người trong chớp mắt. Nhưng các bác không bao giờ muốn động đến chúng. Đó là lý do Liên Xô trịnh trọng tuyên bố với cả thế giới rằng sẽ không bao giờ là bên sử dụng vũ khí hạt nhân trước [en] nhằm chống lại bất kỳ quốc gia nào. Nhìn chung, các bác đề xuất chấm dứt sản xuất thêm các loại vũ khí này và tiến tới xoá bỏ toàn bộ mọi kho dự trữ trên Trái Đất.

Bác nghĩ đây là câu trả lời thoả đáng nhất cho câu hỏi thứ hai của cháu: "Sao bác lại muốn chinh phục cả thế giới, hay chí ít là nước Mỹ?" Các bác không hề muốn bất kỳ điều gì như thế. Không một ai trên đất nước các bác – dù là công nhân, nông dân, nhà văn hay bác sĩ, dù trẻ hay già, dù là thành viên của chính phủ hay không – không ai muốn chiến tranh, bất kể chiến tranh lớn hay nhỏ.

Các bác muốn hoà bình – có mấy thứ đang "chiếm giữ" đầu óc các bác: trồng lúa mì, xây dựng và phát minh, viết sách và chu du vũ trụ. Các bác muốn hoà bình cho chính mình và cho tất cả các dân tộc trên hành tinh này. Cho thế hệ con cháu các bác và cho cả cháu nữa, Samantha.

Bác mời cháu, nếu bố mẹ cháu cho phép, hãy ghé thăm đất nước các bác, thời gian tuyệt nhất là mùa hè này. Cháu sẽ tìm hiểu về đất nước các bác, gặp gỡ bạn bè cùng trang lứa, đi thăm trại hè Artek [en] bên bờ biển. Và cháu sẽ tự mình chứng kiến: ở Liên Xô, mọi người đều sống vì hoà bình và tình thân ái giữa các dân tộc.

Cảm ơn cháu vì bức thư này. Chúc những điều tốt đẹp nhất sẽ đến với cuộc đời tươi trẻ của cháu.

— Y. V. Andropov, Thư hồi âm gửi Samantha Smith

Truyền thông [en] lập tức bùng nổ. Smith liên tục xuất hiện trên các chương trình lớn, trong đó có các buổi phỏng vấn với Ted Koppel [en] và Johnny Carson, cùng các bản tin hàng đêm của mạng lưới truyền hình hàng đầu nước Mỹ. Ngày 7 tháng 7 năm 1983, em bay đến Moskva cùng bố mẹ và ở lại Liên Xô 2 tuần với tư cách khách mời của Andropov. Trong suốt chuyến đi, em đã đặt chân đến Moskva, Leningrad và đặc biệt là Artek, Trung tâm Thanh thiếu niên Quốc tế toạ lạc ở thị trấn Gurzuf [en], Bán đảo Crimea. Phát biểu tại một cuộc họp báo ở Moskva, Smith tuyên bố người Nga "cũng như chúng ta thôi." Ở Artek, thay vì nhận điều kiện lưu trú đặc quyền dành cho riêng mình, Samantha chủ động chọn ở lại cùng các bạn nhỏ Liên Xô. Để thuận tiện trong giao tiếp, các giáo viên và trẻ em thạo tiếng Anh đã được sắp xếp ở cùng toà nhà nơi em lưu trú. Smith được xếp chung phòng với 9 bé gái khác, nơi em dành thời gian để đi bơi, trò chuyện, học các bài hát cũng như vũ điệu Nga,... Trong quãng thời gian ở đây, em đã kết giao với rất nhiều bạn mới, trong đó có Natasha Kashirina, quê ở Leningrad, một cô bạn nói tiếng Anh thành thạo.

Samantha ngẫu hứng góp mặt trong phim tài liệu Thủ đô của Tuổi thơ, bộ phim kỉ niệm 60 năm thành lập Trung tâm Artek. Cùng với Natasha, em đã trình diễn bài Hãy để mặt trời luôn chiếu sáng. Nhà quay phim Nikolai Zherekhov hồi tưởng: "Một đứa trẻ bình thường, em không khác gì những cậu bé, cô bé của chúng tôi. Có chăng em tự do, phóng khoáng hơn một chút; còn những đứa trẻ của chúng tôi ban đầu có phần hơi e dè. Tôi mãi nhớ nụ cười phi thường, nhân hậu, toả nắng, hoạt bát và chân thành của em. Hoàn toàn không có tí ảo vọng ngôi sao nào trong nụ cười ấy."

Smith và Andropov từng trò chuyện qua điện thoại, nhưng cả hai vẫn chưa trực tiếp gặp mặt nhau trong suốt chuyến thăm. Mãi về sau mọi người mới biết, vào thời điểm đó, Andropov đang lâm bệnh nặng nên phải tránh gặp mặt công chúng. Smith được gặp Valentina Tereshkova, nữ phi hành gia đầu tiên bay vào quỹ đạo Trái Đất. Sau đó, em đến thăm một trạm nghiên cứu thực nghiệm trái cây ở làng Malen'koye [ru]. Giới truyền thông luôn theo sát bước chân em. Các bức ảnh và bài báo về Samantha liên tục được các toà soạn lớn của Liên Xô đăng tải, trong suốt chuyến đi và cả quãng thời gian sau đó. Đa phần dân Liên Xô đều biết đến và quý mến em. Trái lại, ở Hoa Kỳ, sự kiện này lại dấy lên nhiều hoài nghi. Nghiêm trọng hơn, một số người còn gọi đây là "chiêu trò quảng bá kiểu Mỹ."

Ngày 22 tháng 7 năm 1983, Smith về nước. Em được người dân Maine nồng nhiệt đón chào với hoa hồng, thảm đỏ và cả Limousine. Tại quê nhà, danh tiếng của em mỗi ngày một tăng. Dù vậy, một số nhà phê bình vẫn hoài nghi khi cho rằng Smith đã vô tình trở thành công cụ tuyên truyền cho Liên Xô [en]. Tháng 12 năm 1983, vẫn với vai trò "Đại sứ trẻ tuổi nhất nước Mỹ," em được mời đến Nhật Bản. Tại đây, em được gặp Thủ tướng Yasuhiro Nakasone và tham dự Diễn đàn Quốc tế về Trẻ em ở Kobe. Trong bài phát biểu của mình, Samantha đề xuất các lãnh đạo Liên Xô và Hoa Kỳ nên gửi con cháu trong gia đình sang đất nước đối phương mỗi năm 2 tuần. Em lập luận rằng, không có vị Tổng thống hay Chủ tịch nào "lại muốn ném bom đất nước mà con cháu họ đang ở đó." Chuyến đi của em đã truyền cảm hứng cho các hoạt động trao đổi đại sứ thiện chí nhí khác, tiêu biểu như chuyến thăm Hoa Kỳ của bé gái 11 tuổi người Nga Katya Lycheva [ru] năm 1986. Sau này, Smith có viết một cuốn sách mang tên Chuyến du ngoạn Liên Xô. Bìa sách là hình của em tại trại Artek, nơi em yêu thích nhất trong suốt chuyến đi Liên Xô.

Smith tiếp tục theo đuổi con đường ngôi sao truyền thông. Năm 1984, với tư cách "Phóng viên Biệt phái", em dẫn chương trình thiếu nhi đặc biệt Samantha Smith đến Washington... Chiến dịch '84 trên sóng Disney Channel. Chương trình xoay quanh chủ đề chính trị, khi Smith thực hiện các cuộc phỏng vấn với nhiều ứng viên sơ tuyển Tổng thống của Đảng Dân chủ [en], bao gồm George McGovern, John Glenn và Jesse Jackson. Cùng năm đó, em được mời thủ vai nhân vật Kim trong sitcom Charles lo tất [en], và được xuất hiện cạnh ngôi sao đình đám Julianne McNamara [en]. Năm 1985, Samantha Smith được thủ vai chính trong loạt phim truyền hình Phố Lime [en]. Em vào vai con gái lớn của nhân vật do Robert Wagner [en] thủ vai.

Danh vọng vô tình biến Smith thành mục tiêu săn lùng của Robert John Bardo [en] – tên bám đuôi [en] sau này sẽ theo dõi và sát hại nữ diễn viên Rebecca Schaeffer. Bardo từng mò đến bang Maine hòng tìm cách tiếp cận Smith. Tuy nhiên, hắn từ bỏ giữa chừng sau khi bị cảnh sát lập biên bản xử phạt. Sau này, khi bị thẩm vấn, hắn thú nhận đã cố tìm cách thức khác để tiếp cận và bám đuôi Smith, nhưng cái chết đường đột sau đó của em đã phá vỡ kế hoạch này.

Ngày 25 tháng 8 năm 1985, sau khi hoàn tất một phân cảnh trong Phố Lime, Smith cùng bố về nhà trên Chuyến bay 1808 của Bar Harbor Airlines [en]. Trong lúc hạ cánh xuống Sân bay vùng Auburn-Lewiston [en], chiếc Beechcraft Model 99 [en] đã va phải rừng thông cách sân bay 4.007 ft (1.221 m), rơi xuống trước khi kịp tiếp cận đường băng rồi phát nổ. Toàn bộ 6 hành khách và 2 thành viên phi hành đoàn đều thiệt mạng. Nhiều suy đoán liên quan đến nguyên nhân vụ tai nạn đã được lan truyền ngay sau đó. Tại Liên Xô, các cáo buộc về uẩn khúc và âm mưu thủ tiêu được lan truyền rộng rãi. Một trang Baltimore Sun [en] do CIA thu thập có đoạn: "Dù truyền thông Soviet không đưa ra cáo buộc trực tiếp nào về âm mưu sát hại, nhưng từ công dân bình thường cho đến giới tri thức đều dường như tin rằng, Samantha đã bị bịt miệng để em không thể tiếp tục xây dựng thiện cảm về Liên Xô."

Phía Hoa Kỳ đã điều tra và công bố rộng rãi, rằng không có bằng chứng nào về âm mưu sát hại. Báo cáo cho biết, máy bay rơi lúc 22:05 EDT tại vị trí cách sân bay 1 dặm (1,6 km) phía Đông Nam, đồng thời kết luận "góc đường bay tương đối dốc, kết hợp cùng tư thế [en] và tốc độ máy bay vào thời điểm va chạm mặt đất đã triệt tiêu cơ hội sống sót của những người bên trong." Báo cáo cũng chỉ ra rằng, đêm ấy trời mưa, các phi công chưa có nhiều kinh nghiệm, và vô tình radar mặt đất gặp sự cố – một lỗi không hiếm gặp, thường không đến mức nguy cấp.

Khoảng 1000 người đã đến dự tang lễ của Smith tại Augusta, Maine, trong đó có Robert Wagner và phát ngôn viên Đại sứ quán Liên Xô tại Washington, D.C. Vladimir Kulagin. Kulagin đã đọc điện chia buồn của Mikhail Gorbachev tại tang lễ. Ở Moskva, em được vinh danh "chiến sĩ bảo vệ hoà bình."

Tất cả những ai ở Liên Xô từng biết đến Samantha Smith sẽ mãi nhớ hình ảnh một cô bé người Mỹ, cũng giống như hàng triệu nam nữ Soviet, luôn mơ ước về hoà bình - hữu nghị giữa nhân dân Hoa Kỳ và Liên Xô.

— Mikhail Gorbachev,

Trong thư chia buồn gửi mẹ của Samantha Smith, Tổng thống Ronald Reagan viết:

Có lẽ gia đình sẽ phần nào vơi bớt nỗi buồn khi biết rằng, hàng triệu người Mỹ, mà thực chất là hàng triệu người trên thế giới, đang cùng chia sẻ mất mát to lớn này. Họ cũng sẽ luôn trân trọng và nhớ về Samantha, về nụ cười, về lý tưởng, về tâm hồn thuần khiết và chân thành của em.

— Ronald Reagan,

Di hài của Samantha và bố được đưa đi hoả táng. Tro cốt của cả hai được an táng tại Nghĩa trang Estabrook, Amity, Maine [en].

Những đóng góp của Smith được người dân ở Nga và bang Maine tri ân dưới nhiều hình thức. Một ngỏ nhỏ trong Trung tâm Artek được mang tên em. Một bức tượng được dựng lên ở Moskva để tưởng nhớ em. Sau khi Liên Xô sụp đổ, năm 2003, bức tượng bị trộm kim loại [en] đánh cắp. Cùng năm đó, Valentin Vaulin, một người dân hưu trí, đã tự nguyện xây một bức tượng khác sau khi quyên góp tiền từ các nhà hảo tâm. Bưu điện Liên Xô cũng từng phát hành mẫu tem công ích in hình em. Năm 1986, nhà thiên văn học người Nga Lyudmila Chernykh [en] phát hiện tiểu hành tinh 3147 và quyết định đặt tên cho nó là 3147 Samantha. Năm 1985, một viên kim cương ở Siberia được đặt tên Samantha Smith. Một tàu chở khách [en] được đóng năm 1986 và một ngọn núi thuộc Liên Xô cũng vinh dự mang tên này. Tên em cũng được đặt cho nhiều con đường thuộc khu định cư ở Buryatia và Bryansk (Nga). Kazakhstan cũng có một con ngõ như thế.

Tại bang Maine, thứ hai đầu tiên của tháng 6 hàng năm chính thức được luật pháp tiểu bang [en] quy định là Ngày Samantha Smith. Bảo tàng Tiểu bang Maine ở Augusta cũng dựng tượng đồng để tưởng niệm em. Bức tượng khắc hoạ hình ảnh Smith đang thả một chú chim bồ câu hoà bình, dưới chân là một chú gấu con đang nằm nghỉ. Gấu là hình ảnh tượng trưng cho cả bang Maine lẫn nước Nga. Các hoạt động tưởng niệm không chỉ dừng lại ở bang Maine. Năm 1985, một khu vườn hoà bình được thành lập dọc theo sông Saint Clair để tưởng nhớ những thành tựu của em. Nhiều trường tiểu học ở Sammamish, bang Washington và Jamaica, Queens [en], thành phố New York cũng đổi tên thành Samantha Smith. Tháng 10 năm 1985, mẹ của Smith đã thành lập Quỹ Samantha Smith nhằm thúc đẩy các hoạt động trao đổi học sinh giữa Hoa Kỳ và Liên Xô, sau này là các nước hậu Soviet. Quỹ dừng hoạt động giữa thập niên 90 và chính thức giải thể năm 2014, hai thập kỷ sau khi không có thêm bất kỳ dự án nào mới.

Những hoạt động tri ân không chỉ dừng lại ở Nga và Mỹ. Năm 1985, nhà soạn nhạc Đan Mạch Per Nørgård [en] đã viết một bản viola concerto với tựa đề Tưởng nhớ một đứa trẻ nhằm tri ân Smith. Một giống tulip Hà Lan và một giống cúc thược dược Anh đều được đặt tên em.

Nhiều tác phẩm văn hoá đại chúng cũng khai thác nguồn cảm hứng từ câu chuyện của Samantha.

Giữa thập niên 1980, sau khi em qua đời, kịch bản phim truyền hình Chuyện Samantha Smith đã được hoàn thiện. Robert Wagner [en] là người đảm nhận vai trò sản xuất. Có báo cáo rằng, Columbia Pictures Television [en] và R. J. Wagner Productions đã đồng ý thực hiện bộ phim này cho đài NBC; thậm chí hãng Sovinfilm của Liên Xô cũng có ý định hợp tác. Tuy vậy, dự án cuối cùng bị huỷ bỏ do các mạng lưới truyền hình không mấy mặn mà. Tập phim Thư gửi Gorbachev [en] trong mùa 3 loạt sitcom Những cô gái vàng [en] là một ví dụ khác. Phim Superman IV: Nhiệm vụ Hoà bình [en] cũng có phân cảnh một cậu bé viết thư thỉnh cầu Superman kiểm soát cuộc đua hạt nhân. Theo lời Christopher Reeve, phân cảnh này cũng lấy cảm hứng từ câu chuyện của Smith. Khác với Chuyện Samantha Smith, hai phim này đều được hoàn thành và công chiếu.

Năm 2003, khi những suy đoán về việc Samantha sẽ làm gì nếu còn sống lan rộng, mẹ em đã lên tiếng bác bỏ, cho rằng đây là câu hỏi không thể có lời đáp. Samantha ra đi khi mới 13 tuổi, độ tuổi mà những hoài bão luôn thay đổi không ngừng. Em từng bày tỏ mong muốn làm bác sĩ thú y, rồi lại quay ngoắt sang vũ công ballet. Tuy vậy, có một ước mơ mà em từng lên tiếng bác bỏ: làm Tổng thống! Em công khai điều này ngay trên sóng Disney Channel vào năm 1984: "trở thành Tổng thống là thứ mình chẳng muốn làm tẹo nào."

Năm 2008, Trung tâm Peace Abbey truy tặng Samantha Smith Giải thưởng Lương tâm Dũng cảm vì đã "góp phần mang lại sự thấu hiểu sâu sắc hơn cho nhân dân hai nước Mỹ - Xô, từ đó làm giảm căng thẳng giữa các siêu cường, vốn đang trong tư thế sẵn sàng bước vào cuộc chiến hạt nhân." Trung tâm Peace Abbey cũng đề xuất Dự án Văn học Hoà bình Vinh danh Samantha Smith nhằm "giáo dục học sinh về hoà bình, thúc đẩy các tác phẩm văn học hoà bình cho trẻ em trên 50 trường thí điểm khắp Hoa Kỳ."

Năm 2013, tiểu thuyết Ra là cùng một giuộc [en] của nhà văn Elliott Holt [en] được xuất bản. Nhân vật Jennifer Jones trong truyện được lấy cảm hứng từ Samantha Smith.

Năm 2015, ba mươi năm sau vụ tai nạn, Bảo tàng Tiểu bang Maine [en] đã mở một khu trưng bày mới về các tư liệu liên quan đến Smith. Hiện vật bao gồm các bức ảnh trong thời gian em sinh hoạt tại Trại hè Artek, các bộ trang phục truyền thống em được tặng, cùng một ấn phẩm tạp chí Đời sống Soviet [en] có in hình em trên trang bìa. Đây là tạp chí của một công ty có trụ sở tại Mỹ, xuất bản lần đầu năm 1956.

Khoá sinh hoạt thứ 7 tại Trung tâm Artek (từ ngày 20 tháng 6 đến ngày 11 tháng 7 hàng năm) được trìu mến gọi là "Nụ cười Samantha," do lần em đến đây năm 1983 rơi vào đúng khoá này. Trong suốt khoá 7, toàn bộ trung tâm trở thành "Trường Ngoại giao nhí," và mỗi lán trại sẽ biến thành một nhóm lực lượng gìn giữ hoà bình. Bảo tàng Artek cũng dành không gian riêng để tưởng nhớ em, gọi là "Góc Samantha." Tượng Samantha Smith bằng đồng cũng được khánh thành tại Artek vào tháng 7 năm 2023. Dưới chân bức tượng là dòng chữ: "Hãy để mặt trời luôn chiếu sáng."

Năm 2025, vở kịch SpaceBridge do Irina Kruzhilina sáng tác và đạo diễn đã ra mắt công chúng tại Câu lạc bộ Kịch thể nghiệm La MaMa [en], thành phố New York. Nội dung tác phẩm là những hình dung về một Samantha trưởng thành, khi em dìu dắt những đứa trẻ tị nạn ngoài đời thực.

• Gìn giữ hòa bình Liên Hợp Quốc
• Phong trào phản chiến
• Sarah York [en], một bé gái Mỹ khác viết thư gửi chính trị gia nước ngoài, lần này là Manuel Noriega

• Galicich, Anne (1987). Samantha Smith: A Journey for Peace. Minneapolis: Dillon Press. OCLC 734914712.
• Nelson, Lena (2023). America's Youngest Ambassador: The Cold War Story of Samantha Smith's Lasting Message of Peace Down East Books. ISBN 978-1684750207
• Neumann, Matthias (April 2019). "Children Diplomacy During the Late Cold War: Samantha Smith's Visit of the 'Evil Empire'". History. 104 (360); pp. 275–308. doi:10.1111/1468-229X.12818.
• Peacock, Margaret (2018). "Samantha Smith in the Land of the Bolsheviks: Peace and the Politics of Childhood in the Late Cold War". Diplomatic History 43 (3); pp. 418–444. doi:10.1093/dh/dhy092.
• Smith, Samantha (1985). Journey to the Soviet Union. Boston and Toronto: Little Brown and Co. OCLC 244205886.

Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện về Samantha Smith.

• SamanthaSmith.info—Trang web chính thức
• Kênh Samantha Smith trên YouTube
• "A Nightline Moment from 1983"—ABC News, Tháng 12 năm 2004
• Samantha Smith, This Day in History: August 25
• Contemporary news article—tin tức về cái chết của Samantha Smith do hãng thông tấn UPI đăng tải
• "This plucky Maine girl tried to unite US and Russia before nuclear bombs consumed the world"—Bài báo trên trang Bangor Daily News
• "Samantha Smith's peace-seeking letter to Soviet Union endures as lesson for children to ask questions about world events"—bài báo trên trang Kennebec Journal
• Samantha Smith tại Find a Grave