Stan Straw

Jerome Robbins
Robbins năm 1968
Sinh	Jerome Wilson Rabinowitz (1918-10-11)11 tháng 10, 1918 Thành phố New York, Hoa Kỳ
Mất	29 tháng 7, 1998(1998-07-29) (79 tuổi) Thành phố New York, Hoa Kỳ
Nghề nghiệp	Vũ công biên đạo múa đạo diễn phim đạo diễn sân khấu nhà sản xuất sân khấu
Năm hoạt động	1937–1998
Giải thưởng	Danh sách đầy đủ

Jerome Robbins (tên khai sinh Jerome Wilson Rabinowitz; 11 tháng 10 năm 1918 – 29 tháng 7 năm 1998) là vũ công, biên đạo múa, đạo diễn phim, đạo diễn sân khấu và nhà sản xuất người Mỹ, hoạt động trong lĩnh vực ba lê cổ điển, cũng như trên sân khấu, điện ảnh và truyền hình.

Trong số nhiều vở diễn sân khấu có thể kể đến On the Town, Peter Pan, High Button Shoes, The King and I, The Pajama Game, Bells Are Ringing, West Side Story, Gypsy và Fiddler on the Roof. Robbins năm lần đoạt giải Tony và được vinh danh tại Trung tâm Kennedy. Ông nhận được hai giải Oscar, trong đó có giải Oscar năm 1961 cho Đạo diễn xuất sắc nhất cùng với Robert Wise cho phim Câu chuyện phía Tây và một giải thưởng danh dự đặc biệt của Viện Hàn lâm cho những thành tựu về biên đạo múa trong phim.

Năm 2009, phim tài liệu về cuộc đời và sự nghiệp của Robbins Something to Dance About, với các trích đoạn từ nhật ký của ông, cảnh quay biểu diễn và diễn tập lưu trữ, và các cuộc phỏng vấn với Robbins và các đồng nghiệp của ông, được công chiếu trên PBS và giành được cả giải Emmy và giải Peabody.

Jerome Wilson Rabinowitz sinh tại Bệnh viện Sản phụ Do Thái [en] ở số 270 East Broadway trên Lower East Side của Manhattan, khu phố có nhiều người nhập cư sinh sống. Mẹ là Lena (nhũ danh Rips) còn cha là Harry Rabinowitz (1887–1977). Trên Robbins còn một chị gái là Sonia (1912–2004).

Đầu tiên gia đình Rabinowitz sống trong một chung cư lớn tại số 51 đường East 97, đến đầu thập niên 1920 thì chuyển tới Weehawken, New Jersey. Harry và em trai đã mở công ty Comfort Corset ở Union City gần đó. Năm 1935, Jerome tốt nghiệp trung học Woodrow Wilson (sau đổi tên thành trường trung học Weehawken. Thập niên 1940, cả gia đình chính thức đổi sang họ Robbins một cách hợp pháp.

Robbins bắt đầu học múa hiện đại từ thời trung học với Alys Bentley. Rồi bỏ ngành hóa học tại Đại học New York để theo đuổi sự nghiệp vũ đạo toàn thời gian. Ông gia nhập đoàn múa của Senya Gluck Sandor, và có màn ra mắt bằng vai nhỏ trong vai nhỏ trong vở The Brothers Ashkenazi trên sân khấu Yiddish Art Theater.

Thập niên 1930, Robbins học diễn xuất với Margaret Barker tại Nhà hát Studio Workshop. Năm 1937, xuất hiện với tư cách vũ công tại Camp Tamiment.

Năm 1940, Robbins gia nhập Ballet Theatre (sau này gọi là American Ballet Theatre). Năm 1941-1944, Robbins là nghệ sĩ độc diễn của đoàn, nổi bật với các vai Hermes trong Helen of Troy, vai chính trong Petrouchka, vai Chàng trai trong Three Virgins and a Devil của Agnes de Mille, và Benvolio trong Romeo và Juliet; ông cũng chịu ảnh hưởng của các biên đạo múa Fokin, Tudor và Balanchine.

Trong giai đoạn này, Robbins sáng tác Fancy Free và đặt hàng Leonard Bernstein khi ấy còn vô danh sáng tác nhạc. Ông cũng mời Oliver Smith làm nhà thiết kế bối cảnh.

Năm 1945, Robbins có vở nhạc kịch Billion Dollar Baby là câu chuyện ngụ ngôn thời kỳ nhạc jazz. Trong quá trình diễn tập xảy ra sự cố và gắn liền với huyên thoại Robbins cũng như Broadway: biên đạo múa Robbins do mải mê chỉ đạo vũ công, bước lùi trên sân khấu cho đến khi ngã xuống hố dàn nhạc.

Năm 1947, Robbins trở thành một trong những thành viên đầu tiên của Actors Studio mới thành lập ở Thành phố New York, tham dự các lớp học do thành viên sáng lập Robert Lewis giảng dạy ba lần một tuần, cùng với các bạn học bao gồm Marlon Brando, Maureen Stapleton, Montgomery Clift, Herbert Berghof, Sidney Lumet cùng khoảng 20 người khác.

Năm 1949, Robbins rời Ballet Theatre để gia nhập New York City Ballet mới thành lập của George Balanchine và Lincoln Kirstein với tư cách là Phó Giám đốc Nghệ thuật.

Tại New York City Ballet, Robbins nhanh chóng khẳng định được tên tuổi của mình cả với tư cách là vũ công và biên đạo múa. Ông nổi tiếng với các màn trình diễn trong vở Người con trai hoang đàng của Balanchine năm 1929 (dàn dựng lại dành riêng cho Robbín), Til Eulenspiegel, (cùng với Tanaquil LeClercq) Bouree Fantasque, cũng như các vở ba lê của riêng mình. Ông cũng thực hiện công việc biên tập không được ghi công cho các vở nhạc kịch A Tree Grows in Brooklyn (1951), Wish You Were Here (1952), Wonderful Town (1953), biên đạo múa và đạo diễn một số tiểu phẩm cho The Ford 50th Anniversary Show, với sự tham gia của Mary Martin và Ethel Merman trên CBS.

Năm 1957, ông lên ý tưởng, biên đạo và đạo diễn West Side Story là phiên bản hiện đại của Romeo và Juliet lấy bối cảnh ở khu Upper West Side. Cùng với Leonard Bernstein sáng tác nhạc, vở diễn đánh dấu lần đầu hợp tác giữa Robbins và Stephen Sondheim viết lời hát, cũng như Arthur Laurents viết kịch bản. Vì kịch bản, âm nhạc và vũ đạo được hình dung như một thể thống nhất, nên lần đầu tiên trên sân khấu Broadway, dàn diễn viên phải có kỹ năng ngang nhau ở cả ba lĩnh vực diễn xuất, ca hát và vũ đạo. Để giúp dàn diễn viên trẻ nhập vai tốt hơn, Robbins không cho phép những người đóng vai thành viên hai băng đối lập (Jets và Sharks) tiếp xúc với nhau trong quá trình tập luyện. Theo vũ công Linda Talcott Lee, ông cũng "chơi trò chơi tâm lý" với dàn diễn viên: "Và ông sẽ gieo rắc tin đồn giữa các băng nhóm về nhau, khiến họ thực sự ghét nhau." Vở này mang về cho Robbins giải Tony thứ hai cho hạng mục biên đạo múa.

Năm 1956, nàng thơ của Robbins là Tanaquil LeClercq mắc bệnh bại liệt nên trong thập niên tiếp theo, Robbins gần như rút lui khỏi New York City Ballet nhưng đã thành lập công ty vũ đạo nhỏ của riêng mình là Ballets USA, ra mắt tại mùa khai mạc Liên hoan Hai Thế giới của Gian Carlo Menotti ở Spoleto, Ý vào tháng 6 năm 1958, lưu diễn châu Âu và Hoa Kỳ dưới sự bảo trợ của Bộ Ngoại giao.

Năm 1950, Robbins được triệu tập ra làm chứng trước Ủy ban Hạ viện về các hoạt động chống Mỹ [en] (HUAC), bị nghi ngờ có cảm tình với chủ nghĩa cộng sản. Tuy sẵn lòng thừa nhận từng là đảng viên cộng sản, Robbins từ chối khai tên các đảng viên khác. Ông giữ kín trong ba năm mới khai, theo hai người trong gia đình cho biết được ông tâm sự là bị đe dọa sẽ công khai việc mình là người đồng tính. Robbins đã chỉ điểm những người mà mình coi là Cộng sản, bao gồm các diễn viên Lloyd Gough và Elliot Sullivan, nhà phê bình khiêu vũ Edna Ocko, nhà làm phim Lionel Berman, anh em nhà viết kịch Jerome Chodorov và Edward Chodorov, Madeline Lee Gilford và chồng là Jack Gilford. Tất cả đều bị đưa vào danh sách đen, sự nghiệp bị ảnh hưởng đáng kể, đến mức thường phải vay tiền bạn bè để sống. Vì hợp tác với HUAC nên sự nghiệp Robbins không bị ảnh hưởng rõ rệt cũng như không bị đưa vào danh sách đen.

Năm 1960, Robbins cùng với Robert Wise đồng đạo phim Câu chuyện phía Tây chuyển thể từ vở nhạc kịch West Side Story. Sau khoảng 45 ngày quay phim, ông bị sa thải khi quá trình sản xuất bị chậm 24 ngày so với kế hoạch. Nhưng khi bộ phim nhận được 10 giải Oscar năm 1961, Robbins đã giành được hai giải, một cho Đạo diễn xuất sắc và một cho "Thành tựu xuất sắc trong nghệ thuật biên đạo múa trên phim".

Năm 1964, Robbins đoạt giải Tony cho Đạo diễn nhạc kịch xuất sắc nhất và biên đạo múa trong vở Fiddler on the Roof.

Năm 1972, Robbins trở thành bậc thầy ba lê của New York City Ballet và hầu như chỉ làm việc với múa cổ điển trong suốt thập niên tiếp theo.

Năm 1981, Chamber Dance Company của ông có chuyến lưu diễn tại Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.

Năm 1989, ông ra tuyển tập Jerome Robbins' Broadway và giành giải Tony lần thứ năm trong sự nghiệp.

Sau tai nạn xe đạp năm 1990 và ca phẫu thuật van tim vào năm 1994, đến năm 1996, ông bắt đầu có dấu hiệu bệnh Parkinson, thính lực nhanh chóng suy giảm. Tuy vậy năm 1998, Robbins vẫn dàn dựng vở Les Noces cho City Ballet, cũng là việc cuối trong sự nghiệp.

Robbins bị đột quỵ vào tháng 7 năm 1998, hai tháng sau buổi công chiếu vở opera Les Noces. Ông qua đời tại nhà riêng ở New York vào ngày 29 tháng 7 năm 1998.

Robbins từng có quan hệ tình cảm với một số người, bao gồm Montgomery Clift, Nora Kaye, Buzz Miller và Jess Gerstein. Là cựu đảng viên cộng sản, ông chỉ điểm 10 người cộng sản trong lời khai trước Ủy ban Hạ viện về các hoạt động chống Mỹ. Dù chỉ khai sau nhiều năm chịu áp lực và bị đe dọa phơi bày xu hướng tình dục, việc chỉ điểm gây ra phẫn nộ trong số đồng nghiệp, gồm các diễn viên bị đưa vào danh sách đen Jack Gilford và Zero Mostel, người khi làm việc trên vở Fiddler on the Roof đã "công khai khinh miệt Robbins". Leonard Bernstein và Arthur Laurents đã làm việc với ông trong vở West Side Story chỉ vài năm sau khi bị đưa vào danh sách đen.

Tổng cộng, Robbins được trao tặng năm giải Tony, hai giải Oscar, giải Kennedy Center Honors (1981), Huân chương Nghệ thuật Quốc gia (1988), Bắc Đẩu Bội tinh Pháp và tư cách thành viên danh dự của Viện Hàn lâm và Học viện Nghệ thuật và Văn chương Hoa Kỳ.

Năm 1995, Jerome Robbins chỉ thị các giám đốc của quỹ do mình thành lập một giải thưởng cho "cá nhân hoặc tổ chức nghệ thuật thực sự xuất sắc. Các giải thưởng nên 'hướng tới nghệ thuật múa...'" Hai giải thưởng Jerome Robbins đầu tiên được trao vào năm 2003 cho New York City Ballet và nhà thiết kế ánh sáng Jennifer Tipton.

• 1939 Stars in Your Eyes – nhạc kịch – nghệ sĩ diễn viên trong vai "Quý ông của đoàn ba lê"
• 1939 The Straw Hat Revue – tạp kỹ – nghệ sĩ biểu diễn
• 1941 Giselle – ba lê – vũ công vai "Nông dân"
• 1941 Three Virgins and a Devil – ba lê dựa trên nhạc Ottorino Respighi, vũ công vai "Chàng trai"
• 1941 Gala Performance – ba lê dựa trên nhạc Sergey Sergeyevich Prokofyev – vũ công vai "Kỵ sĩ hầu cận"
• 1944 On the Town – nhạc kịch – biên đạo múa và lên ý tưởng chương trình
• 1945 Common Ground – kịch – đồng đạo diễn
• 1945 Interplay – ba lê dựa trên nhạc Morton Gould – biên đạo múa và vũ công
• 1945 Billion Dollar Baby – nhạc kịch – biên đạo múa
• 1946 Fancy Free – ba lê (dựng lại) – nguyên bản diễn tại Nhà hát Opera Metropolitan [en] năm 1944
• 1947 High Button Shoes – nhạc kịch – biên đạo múa – Giải Tony cho Biên đạo múa xuất sắc nhất
• 1948 Look, Ma, I'm Dancin'! – nhạc kịch – biên đạo múa, đồng đạo diễn, và khởi xướng ý tưởng
• 1949 Miss Liberty – nhạc kịch – biên đạo múa
• 1950 Call Me Madam – nhạc kịch – biên đạo múa
• 1951 The King and I – nhạc kịch – biên đạo múa
• 1951 The Cage – ba lê dựa trên nhạc Igor Stravinsky – biên đạo múa
• 1952 Interplay – ba lê dựa trên nhạc Morton Gould – biên đạo múa
• 1952 Two's Company – tạp kỹ – biên đạo múa
• 1953 Afternoon of a Faun – ba lê dựa trên nhạc Claude Debussy – biên đạo múa
• 1954 The Pajama Game – nhạc kịch – đồng đạo diễn
• 1954 Peter Pan – nhạc kịch – đạo diễn và biên đạo múa
• 1956 The Concert (or the Perils of Everybody) – ba lê dựa trên nhạc Frédéric Chopin – biên đạo múa
• 1956 Bells Are Ringing – nhạc kịch – đạo diễn và đồng biên đạo múa với Bob Fosse – đồng đề cử giải Tony cho Biên đạo múa xuất sắc nhất
• 1957 West Side Story – nhạc kịch – đạo diễn và biên đạo múa – Giải Tony cho Biên đạo múa xuất sắc nhất
• 1958 3 x 3 – ba lê dựa trên nhạc Georges Auric – biên đạo múa
• 1958 New York Export: Opus Jazz – ba lê dựa trên nhạc Robert Prince – biên đạo múa
• 1959 Gypsy – nhạc kịch – đạo diễn và biên đạo múa – đề cử giải Tony cho Đạo diễn nhạc kịch xuất sắc nhất
• 1959 Moves – ba lê câm – biên đạo múa
• 1962 A Funny Thing Happened on the Way to the Forum – nhạc kịch – trợ lý đạo diễn và biên đạo múa (không được ghi tên)
• 1963 Mother Courage and Her Children – kịch – đồng sản xuất và đạo diễn – đề cử giải Tony cho Kịch hay nhất và Nhà sản xuất xuất sắc nhất.
• 1963 Oh Dad, Poor Dad, Mamma's Hung You in the Closet and I'm Feelin' So Sad – kịch – đạo diễn
• 1964 Funny Girl – nhạc kịch – giám sát sản xuất
• 1964 Fiddler on the Roof – nhạc kịch – đạo diễn và biên đạo múa – Giải Tony cho Đạo diễn nhạc kịch xuất sắc nhất và Biên đạo múa xuất sắc nhất
• 1966 The Office – không bao giờ mở màn – đạo diễn
• 1969 Dances at a Gathering – ba lê dựa trên nhạc Frédéric Chopin – biên đạo múa
• 1970 In the Night – ba lê dựa trên nhạc Frédéric Chopin – biên đạo múa
• 1971 The Goldberg Variations - ba lê dựa trên nhạc Johann Sebastian Bach – biên đạo múa
• 1979 The Four Seasons (ba lê) - ba lê dựa trên nhạc Giuseppe Verdi – biên đạo múa
• 1975 In G Major - ba lê dựa trên nhạc Maurice Ravel – biên đạo múa
• 1983 I'm Old Fashioned – ba lê chuyển thể của Morton Gould dựa trên chủ đề củaJerome Kern – biên đạo múa
• 1983 Glass Pieces – ba lê dựa trên nhạc Philip Glass – biên đạo múa
• 1989 Jerome Robbins' Broadway – tạp kỹ – đạo diễn và biên đạo múa – Giải Tony cho Đạo diễn xuất sắc nhất

• Lawrence, Greg (2001). Dance with Demons: The Life of Jerome Robbins. G.P. Putnam's Sons. ISBN 0-399-14652-0. OCLC 45015298.
• Jowitt, Deborah (2005). Jerome Robbins: His Life, His Theater, His Dance. Simon & Schuster. ISBN 978-0-684-86986-5.
• Vaill, Amanda (2006). Somewhere: The Life of Jerome Robbins. Broadway. ISBN 978-0-7679-0420-9.
• Conrad, Christine (2001). Jerome Robbins: That Broadway Man, Booth-Clibborn ISBN 1-86154-173-2
• Emmet Long, Robert (2001). Broadway, the Golden Years: Jerome Robbins and the Great Choreographer Directors, 1940 to the Present. Continuum International Publishing Group. ISBN 0-8264-1462-1
• Altman, Richard (1971). The Making of a Musical: Fiddler on the Roof. Crown Publishers.
• Thelen, Lawrence (1999). The Show Makers: Great Directors of the American Musical Theatre. Routledge.ISBN 0415923468

Wikiquote có bộ sưu tập danh ngôn về:

Jerome Robbins

• Website chính thức Jerome Robbins Foundation and Trust
• Jerome Robbins tại Internet Broadway Database
• Jerome Robbins trên IMDb
• NYCB complete repertory. P, B. 2017